Khởi Tố Hành Vi Cài Windows Office Lậu Tại Việt Nam: Luật Sư Phân Tích Ranh Giới Pháp Lý

Vào giữa tháng 6, một vụ án hình sự liên quan đến việc cài đặt phần mềm lậu đã được Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố. Cụ thể, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam, dưới sự quản lý của bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, đã bị phát hiện cung cấp 81 máy tính có cài đặt sẵn Windows và Microsoft Office mà không có bản quyền hợp pháp. Đáng chú ý, các phần mềm này được kích hoạt bằng cách sử dụng crack, key lậu, hay activator. Lực lượng chức năng cũng tiến hành khám xét khẩn cấp tại 5 địa điểm khác nhau ở Hà Nội và Phú Thọ, và đã phát hiện thêm 350 máy tính tại một trường học có dấu hiệu vi phạm tương tự.

Sự việc này đã khiến nhiều chủ cửa hàng máy tính đặt ra câu hỏi: Ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội hình sự là gì? Để làm rõ vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với luật sư Chu Việt Tuấn Anh, đại diện từ Công ty Luật Phúc Anh.

Ngưỡng để bị xử lý hình sự

Điều 225 Bộ luật Hình sự quy định rằng cá nhân có thể phải chịu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm một trong ba ngưỡng: thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng, gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả từ 100 triệu đồng, hoặc giá trị hàng hóa vi phạm lên đến 100 triệu đồng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng giá trị bản quyền chính hãng của Windows và Office thường dao động từ 4 đến 9 triệu đồng cho mỗi máy.

“Ba ngưỡng này áp dụng cho ba đại lượng hoàn toàn khác nhau, không thể gộp chung. Khoản thu lợi bất chính được tính từ tiền công thực tế mà bên cung cấp dịch vụ thu được, trong khi thiệt hại và giá trị hàng hóa vi phạm được tính theo giá bán lẻ của phần mềm chính hãng”, luật sư Chu Việt Tuấn Anh khẳng định.

“Ví dụ, nếu một lô máy chỉ có giá trị bản quyền khoảng 4 triệu đồng mỗi máy, nhưng nếu tổng tiền công mà bên cài đặt thu được đạt từ 50 triệu đồng trở lên thì vẫn đủ yếu tố cấu thành hình sự”, vị luật sư này cho biết thêm.

Trách nhiệm của doanh nghiệp mua máy tính cài sẵn phần mềm lậu

Một câu hỏi khác đáng lưu ý từ vụ án này là trách nhiệm của các doanh nghiệp đã mua các máy tính vi phạm. Luật sư Chu Việt Tuấn Anh cho biết vụ án hiện tại chỉ mới ở giai đoạn khởi tố, do đó chưa có cáo trạng cụ thể.

“Nếu doanh nghiệp biết phần mềm được cài đặt là lậu, có thể bị coi là đồng phạm hoặc ít nhất phải chịu trách nhiệm hành chính độc lập. Ngược lại, nếu họ mua máy tính từ nhà cung cấp uy tín mà không hay biết, thì khó có thể quy kết họ là đồng phạm, vì thiếu yếu tố cố ý”, ông giải thích.

Dù vậy, ông nhấn mạnh rằng doanh nghiệp không nhận thức vẫn có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP do đang sử dụng phần mềm không bản quyền.

Khởi tố mà không cần yêu cầu từ Microsoft

Vụ khởi tố tại Phú Thọ không xuất phát từ đơn tố cáo của Microsoft. Luật sư Chu Việt Tuấn Anh cho biết điều này không phải là điều hiếm gặp mà là nguyên tắc trong tố tụng hình sự tại Việt Nam.

“Điều 155 Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định những tội danh cần có yêu cầu của bị hại mới có thể khởi tố. Tuy nhiên, Điều 225 không nằm trong danh sách này, vì vậy, cơ quan điều tra hoàn toàn có quyền tự khởi tố khi phát hiện vi phạm”, ông cho biết.

Việc khởi tố này cũng không phải lần đầu tiên ở Việt Nam. Trước đó, Công an TP.HCM đã khởi tố vụ án liên quan đến trang web phimmoi.net vì phát tán hàng nghìn phim trái phép.

Liệu máy tính có cài phần mềm lậu từ trước có bị phạt không?

Nhiều người dùng cá nhân lo lắng rằng máy tính đã cài Windows lậu từ nhiều năm trước có bị xử lý hay không. Luật sư Chu Việt Tuấn Anh cho biết quy định pháp luật Việt Nam không có tính hồi tố.

“Nghị định 341/2025/NĐ-CP chỉ áp dụng cho hành vi cài đặt hoặc sao chép xảy ra từ thời điểm nghị định có hiệu lực trở đi. Hành vi cài đặt trước đó sẽ được xử lý theo nghị định cũ, trừ khi mức phạt cũ cao hơn mức phạt mới”, ông nêu rõ.

Đối với các cửa hàng máy tính và kỹ thuật viên vẫn cung cấp dịch vụ này, vụ án tại Phú Thọ nhắc nhở rằng ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào quy mô vi phạm và số tiền thu được, chứ không phải mức độ công khai của dịch vụ.