Xe Điện Trung Quốc: Khả Năng Hậu Mãi Đang Bị Đe Dọa

Câu chuyện tự trào trong cộng đồng chủ xe

Bài viết mở đầu với một câu tự trào nổi bật trong nhóm những người sử dụng xe Neta, rằng hiện tại khi lái xe ra đường, họ không chỉ lo ngại về việc bị va chạm mà còn lo sợ về khả năng sửa chữa. Khi sự cố xảy ra, việc chờ đợi phụ tùng có thể kéo dài mãi, và nếu không may gây tai nạn, việc mua bảo hiểm cũng trở nên cực kỳ khó khăn.

Trong thời gian qua, nhiều thương hiệu như WM Motor, Aiways, HiPhi, Ji Yue và Neta đã lần lượt phải đối mặt với tình trạng phá sản hoặc tái cấu trúc, dẫn đến việc ngừng sản xuất hoặc thu hẹp dịch vụ hậu mãi. Dù vậy, số lượng xe vẫn tiếp tục chạy trên đường, nhưng khách hàng lại ở trong tình trạng không thể đảm bảo được dịch vụ sửa chữa.

Cuối năm 2025, theo số liệu thống kê, Trung Quốc đã có tới 43,97 triệu xe điện đang lưu hành, một con số ấn tượng so với chỉ 120.000 chiếc vào năm 2014. Những chiếc xe điện này hiện đang ở thời kỳ bảo hành, và sắp tới sẽ có nhiều hóa đơn sửa chữa đến hạn một cách đồng loạt.

Bá quyền dữ liệu trong ngành ô tô

Xuyên suốt giai đoạn phát triển, để sửa chữa một chiếc xe, các xưởng sửa chữa chỉ cần có ba phương tiện cơ bản như sổ tay sửa chữa, thiết bị chẩn đoán và chuỗi cung ứng phụ tùng. Tuy nhiên, xe điện vừa là sản phẩm cơ khí lại vừa là thiết bị số, điều này khiến việc sửa chữa trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Sau khi thay thế linh kiện, việc kết nối lại phần mềm trở thành một yêu cầu tất yếu.

Bà Lang Xuehong, Phó tổng thư ký Hiệp hội Lưu thông Ô tô Trung Quốc, đã chỉ ra rằng chỉ cần thay một linh kiện đơn giản như lốp xe cũng cần thiết bị chẩn đoán chuyên biệt và phần mềm từ nhà sản xuất chính để xóa được mã lỗi và hoàn tất quá trình sửa chữa.

Bài viết nêu khái niệm “bá quyền dữ liệu” trong ngành, trong đó chủ xe được coi là người sở hữu nhưng thiếu quyền truy cập vào dữ liệu cần thiết, điều này kìm hãm khả năng sửa chữa mà chủ xe mong muốn.

Khó khăn sau khi hãng xe phá sản

Hiện tại, trên toàn quốc có khoảng từ 20.000 đến 30.000 doanh nghiệp có khả năng sửa chữa xe điện, con số này còn thua xa so với các đại lý sửa chữa xe xăng truyền thống. Nhiều cửa hàng chỉ có thể thực hiện những công việc bảo trì căn bản như thay lốp hay sơn lại, còn nếu gặp phải các vấn đề liên quan đến pin hoặc hệ thống điều khiển điện, khách hàng sẽ phải gửi về hãng.

Vấn đề lớn nhất xảy ra khi những thương hiệu này ngừng hoạt động, nguồn cung phụ tùng trở nên khan hiếm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sửa chữa. Việc đặt hàng và nhận phụ tùng có thể mất vài tháng. Không những thế, những cam kết bảo hành từ nhà sản xuất trước đó cũng không còn giá trị khi hãng đã phá sản.

Mặt khác, nếu dịch vụ kết nối giữa xe và nhà sản xuất bị ngắt quãng, những tính năng như mở khóa từ xa, điều khiển điều hòa qua ứng dụng hay định vị xe cũng sẽ không hoạt động, và không ít chủ xe đã phải tự chi trả để duy trì những dịch vụ này.

Các công ty bảo hiểm là những đơn vị phản ứng nhanh nhất với tình trạng này. Năm 2025, ngành bảo hiểm tại Trung Quốc đã thu được 190 tỷ nhân dân tệ từ phí bảo hiểm cho 43,58 triệu xe điện, nhưng vẫn chịu lỗ trong lĩnh vực bảo lãnh. Bài viết khẳng định rằng khó khăn trong việc mua bảo hiểm chỉ là biểu hiện, còn vấn đề nằm sâu trong năng lực hậu mãi đã bị đứt gãy.

Tự tổ chức và phân hóa trong mạng lưới hậu mãi

Hậu mãi dành cho những xe thuộc các thương hiệu đã ngừng hoạt động chủ yếu dựa vào một hệ thống tự phát. Một số đại lý và kỹ thuật viên từ nhà sản xuất đã chuyển sang thành lập xưởng sửa chữa và tiếp tục nhận xe từ những thương hiệu cũ. Bên cạnh đó, các chủ xe cũng tự xây dựng một mạng lưới thông tin để chia sẻ phụ tùng và hướng dẫn sửa chữa.

Hệ thống này chỉ tồn tại hiệu quả nếu thương hiệu có đủ số lượng xe vẫn đang hoạt động. Nếu số xe lớn, việc chia sẻ phụ tùng tháo từ xe cũ sẽ dễ dàng hơn. Tuy nhiên, với những thương hiệu nhỏ, tình hình sẽ khó khăn hơn.

Tiền lệ pháp lý và bài toán chưa lời giải

Luật pháp quản lý bán ô tô tại Trung Quốc yêu cầu nhà sản xuất phải đảm bảo cung cấp phụ tùng trong thời gian nhất định sau khi ngừng sản xuất. Tuy nhiên, trong trường hợp doanh nghiệp đã phá sản, việc thực hiện nghĩa vụ này lại chưa có câu trả lời rõ ràng.

Vụ phá sản của WM Motor đã tạo nên một ví dụ cho các vấn đề pháp lý liên quan, khi nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư đã phải ứng trước chi phí để duy trì dịch vụ. Tòa án Nhân dân Tối cao đã ghi nhận rằng việc duy trì dịch vụ kết nối và hậu mãi không chỉ là nghĩa vụ phụ mà còn liên quan mật thiết đến quyền lợi của chủ xe.

Bài viết cũng chỉ ra rằng không phải mọi thương hiệu đều có thể tìm được nhà đầu tư, và quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào trách nhiệm khi doanh nghiệp đang hoạt động, trong khi quy trình chuyển giao quyền và trách nhiệm khi doanh nghiệp không còn khả năng hoạt động vẫn còn bỏ ngỏ.

Cửa sổ tình trạng xe điện đang dần khép lại

Số lượng 43,97 triệu xe điện hiện vẫn còn tương đối mới, và nhu cầu sửa chữa còn chưa cao. Tuy nhiên, điều này chỉ kéo dài được một thời gian ngắn, khi lứa xe đầu tiên đến hạn bảo hành, nhu cầu sửa chữa và bảo trì sẽ gia tăng nhanh chóng.

Theo nhận định, tốc độ thích ứng và học hỏi của ngành công nghiệp phải nhanh hơn tốc độ hết bảo hành của xe và nhanh chóng hơn cả sự sụp đổ của các thương hiệu. Câu kết thúc của bài viết là một thực tế buồn: công ty có thể rút lui, nhưng xe vẫn cần được sử dụng hàng ngày.

Việt Nam cũng đang trong quá trình nhập khẩu những chiếc xe này, nhưng mô hình tự cứu của các chủ xe Trung Quốc khó có thể áp dụng do số lượng xe rất ít hiện có tại thị trường Việt Nam.

Thương hiệu xe điện bán chạy nhất tại thị trường Việt Nam chỉ đạt khoảng 40.000 xe trong suốt sáu năm, trong khi các thương hiệu khác lại thấp hơn rất nhiều. So sánh với 43,97 triệu chiếc xe đang lưu hành tại Trung Quốc, số lượng xe hiện tại tại Việt Nam không đủ để hình thành mạng lưới cung cấp phụ tùng hoặc một nhóm thợ sửa chữa riêng cho từng thương hiệu.

Vấn đề pháp lý cũng có sự khác biệt. Trung Quốc đã có một phán quyết về trách nhiệm cung cấp dịch vụ hậu mãi sau khi hãng xe phá sản, trong khi tại Việt Nam, chưa có chính sách rõ ràng về việc ai sẽ chịu trách nhiệm duy trì những chiếc xe đã bán.

PV