Báo Động Về Tình Trạng Cá Voi Xám Tại Bắc Mỹ Năm 2026

Tình trạng số lượng cá voi xám giảm mạnh tại Bắc Mỹ

Trong nửa đầu năm 2026, số lượng cá voi xám chết không ngừng gia tăng dọc theo tuyến đường di cư từ Mexico qua Mỹ tới Canada. Theo báo cáo của Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) thông qua tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER), đến ngày 6/7/2026, tổng số trường hợp cá voi tử vong đã lên tới 145 con.

Số liệu này vượt qua tổng số cá thể chết được ghi nhận trong giai đoạn “sự kiện tử vong đáng lo ngại” từ 2019 đến 2023. PEER mô tả tình hình hiện tại như một “thảm họa tử vong”, đồng thời cảnh báo rằng số lượng xác cá voi dạt bờ chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, nhiều cá thể khác có thể đã chết ở khu vực ngoài khơi.

Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là kết luận chính thức từ NOAA. Trong bản cập nhật ngày 15/7, cơ quan này cho biết số lượng vụ mắc cạn trong hai năm gần đây đã trở lại mức bình thường so với giai đoạn 2019-2023.

Người ta vẫn đang tìm hiểu nguyên nhân cho sự gia tăng này, tuy nhiên, tình hình chưa đạt đến tầm mức cần thiết để tuyên bố một sự kiện tử vong bất thường mới.

Bang Washington tiếp tục là một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ngày 18/6, một cá thể cá voi cái dài khoảng 12m đã được khám nghiệm tại Ocean Shores bởi các nhà khoa học của Cascadia Research Collective.

Đây là cá thể thứ 30 chết được ghi nhận ở Washington từ đầu năm, đánh dấu mức cao thứ hai từng thấy tại bang này, chỉ sau mức kỷ lục 34 con năm 2019.

Kết quả khám nghiệm cho thấy cá thể này mắc suy dinh dưỡng trầm trọng và có dấu hiệu chấn thương ở đầu, có thể do va chạm với tàu. Suy dinh dưỡng xuất hiện phổ biến ở những cá thể cá voi được nghiên cứu trong năm 2026.

Một số cá thể đã giảm lớp mỡ dự trữ một cách nghiêm trọng, cho thấy chúng không đủ năng lượng khi tìm kiếm thức ăn trước chuyến di cư dài.

Cá voi xám miền bắc Thái Bình Dương bắt đầu từ những đầm phá sinh sản tại Baja California, Mexico và di chuyển đến vùng biển Bering và Chukchi để tìm thức ăn rồi quay về phía nam.

Theo NOAA, loài cá voi này chủ yếu ăn các động vật không xương sống nhỏ nằm ở đáy biển. Chúng thường nghiêng người, hút trầm tích cùng con mồi và sử dụng các tấm sừng hàm để lọc thức ăn. Lượng thức ăn tích lũy đóng vai trò quyết định cho lớp mỡ, giúp chúng vượt qua hành trình di cư và sinh sản.

Khi nguồn thức ăn cạn kiệt, cá voi có thể bơi vào các sông ngòi hoặc vùng ven biển để tìm mồi. Việc rời khỏi vùng biển quen thuộc khiến chúng dễ bị va chạm với tàu hoặc mắc vào ngư cụ, thậm chí có thể kiệt sức trước khi đến vùng Bắc Cực.

Cuộc khủng hoảng tử vong trong những năm từ 2018 đến 2023 đã dẫn đến 690 cá voi xám mắc cạn dọc bờ biển Thái Bình Dương từ Mexico đến Alaska.

NOAA cho rằng những thay đổi sinh thái tại vùng biển cận Bắc Cực và Bắc Cực đã làm thay đổi số lượng và chất lượng nguồn mồi. Hệ quả là nhiều cá thể gặp phải tình trạng suy dinh dưỡng, tỷ lệ cá voi con giảm và tăng tỷ lệ tử vong.

Quần thể cá voi xám tăng nhưng nguy cơ không hết

Dù số lượng xác cá voi mà dân địa phương phát hiện gia tăng nhanh chóng, thông tin mới nhất lại tạo nên một nghịch lý.

Ngày 15/7, NOAA ước tính rằng tổng quần thể cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương hiện đang dao động từ 15.930 đến 20.530 con, trung bình khoảng 17.750 con. Con số này so với một năm trước đó chỉ ước tính khoảng 12.890 con.

Mặc dù điều này có thể được xem là tích cực, nhưng các nhà khoa học của NOAA cảnh báo rằng mức tăng này vượt xa khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể.

Năm 2025, chỉ có khoảng 85 cá voi con được ghi nhận, con số thấp nhất từ khi chương trình khảo sát bắt đầu. Với lượng cá voi con ít ỏi như vậy, quần thể khó có thể tăng gần 5.000 cá thể chỉ nhờ vào khả năng sinh sản trong một năm.

Các chuyên gia đang xem xét xem thời gian di cư, lộ trình cá voi lựa chọn hoặc những giả định trong mô hình thống kê có thể ảnh hưởng đến kết quả hay không.

Cuộc khảo sát cũng diễn ra trong bối cảnh đàn cá voi đang di cư về phía nam, trước khi một số cá thể gầy gò gặp số phận bi thảm trong hành trình trở về vùng kiếm ăn vào mùa xuân 2026.

Do đó, số lượng 17.750 không thể được coi là dấu hiệu cho thấy khủng hoảng đã được giải quyết. NOAA nhấn mạnh rằng các ước tính hàng năm luôn có sự không chắc chắn và phù hợp hơn để theo dõi xu hướng dài hạn thay vì nhìn nhận như một con số chính xác tại một thời điểm.

PEER đã đưa ra cảnh báo mạnh mẽ hơn. Dựa trên các nghiên cứu cho thấy phần lớn xác cá voi có thể chìm ở ngoài khơi và không bao giờ dạt vào bờ, tổ chức này ước tính rằng 145 trường hợp được phát hiện có thể tương ứng với khoảng 1.450 cá thể thực sự đã chết.

Tuy nhiên, đó chỉ là sự suy đoán từ PEER, không phải các trường hợp tử vong được xác nhận bởi NOAA.

Nhà sinh thái biển Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, cảnh báo rằng việc mất đi hàng nghìn cá thể trong khoảng thời gian ngắn là dấu hiệu đáng báo động. Ông cho rằng bên cạnh việc suy giảm nguồn thức ăn, cần giảm thiểu những nguy cơ như va chạm với tàu thuyền, mắc lưới, ô nhiễm và tiếng ồn từ đại dương.

Những xác cá voi xám liên tục dạt bờ có thể là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy những biến động lớn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái của vùng Bắc Thái Bình Dương.

Theo NOAA Fisheries, PEER, Cascadia Research Collective